خدای سنتی و مدرن
“حتما حکمتی داشته!”
این جملهای است که گذشتگان هنگام رویارویی با حوادث میگفتند. حوادثی همچون زلزله و سیل و طوفان و مرگهای نابهنگام، گذشتگان را به ترس و وحشت میانداخت. آنان رنجهای خود را در قالب سوال، در پیشگاه خدایان خود مطرح میکردند. اما نوع سوالهایی را که گذشتگان از خدا میکردند غیر از نوع سوالهایی است که انسان مدرن مطرح میکند.
گذشتگان وقتی میپرسیدند “خدایا چرا…؟” قبل از رسیدن به پاسخ خود، اعتقاد داشتند که خدایشان “حکیم” است و هیچ کاری را جز از روی “حکمت” انجام نمیدهد. آنان میپرسیدند، اما نه برای اینکه خدایشان را به محکمه بکشانند و او را به پاسخگویی وادار کنند. آنان حتی اگر به پاسخ نمیرسیدند خود را با این اعتقاد که “حتما حکمتی داشته که ما از آن بیخبریم” تسکین میدادند.
اما «خدای انسان مدرن» به استحکام “خدای انسان سنتی” نیست. انسان مدرن هر سوالی را که در مقابل خدا مطرح میکند، قانع نمیشود مگر آنکه به پاسخی قانع کننده دست یابد. او خود را ملزم نمیداند که همانند انسان سنتی، قبل از رسیدن به پاسخ، خدا را “حکیم” بخواند. خدای انسان مدرن وقتی حکیم است که انسان مدرن به پاسخهایش دست یابد. از اینرو نرسیدن به پاسخ، برای انسان مدرن مساوی است با نفی خدا و یا تحقیر خدا.
ریشه این چرخش فکری را میتوان در جمله تاریخی دکارت دانست: “من فکر میکنم پس هستم.” چنانکه در دنیای مدرن دیگر نه کتب آسمانی میتوانند معیار باشند و نه پیامبران میتوانند مورد اطمینان باشند و نه کشیشان و قدیسان میتوانند سلطه داشته باشند. هر چیزی آن موقع میتواند صحیح و خوب و زیبا باشد که “من” را اقناع کند. هیچچیز نمیتواند خود را بر انسان مدرن تحمیل کند مگر آنکه انسان مدرن را راضی و قانع کرده باشد.
اگر پاسخهای خدا، انسان مدرن را قانع نکند و راضی نسازد نمیتوانند صحیح باشند! به همین خاطر وقتی در حوادثی مثل طوفان، گفته میشود که”اینها آزمایش الهی است تا مشخص شود که انسانها چقدر در ادعاهای خود صادق و ثابت قدم هستند” انسان مدرن را قانع و راضی نمیکند. چرا که اینگونه پاسخها، پاسخی نیست که انسان مدرن میخواهد. او در پی پاسخی است که خودش میخواهد و نه پاسخی که خدا میخواهد!
This entry was posted on جمعه, اکتبر 31st, 2008 at 14:18 and is filed under اجتماعی. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.